GLP-1 reseptör agonistleri olarak bilinen semaglutid içerikli ilaçlar — özellikle Wegovy (kilo verme) ve Ozempic (tip 2 diyabet) — son yıllarda obezite tedavisinde devrim yarattı. Ancak bu ilaçların güvenlik profili, her geçen gün yeni araştırmalarla daha yakından inceleniyor. British Journal of Ophthalmology dergisinde Mart 2026'da yayımlanan kapsamlı bir çalışma, semaglutid kullanımı ile iskemik optik nöropati (İON) — halk arasında "göz felci" veya "optik sinir felci" olarak bilinen ciddi bir göz hastalığı — arasındaki ilişkiyi gün yüzüne çıkardı.

İskemik Optik Nöropati (İON) Nedir?

İskemik optik nöropati, optik sinire giden kan akışının aniden kesilmesi veya azalması sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Tıbbi literatürde bazen "göz felci" veya "optik sinir inmesi" olarak da adlandırılır. Bu durum, optik sinir liflerinin oksijensiz kalmasına ve kalıcı hasar görmesine neden olabilir.

İON'un iki ana türü vardır:

• Arteritik İON (AİON): Dev hücreli arterit gibi enflamatuar damar hastalıklarına bağlı olarak gelişir. Genellikle 70 yaş üstü hastalarda görülür.
• Non-arteritik İON (NAİON): Enflamatuar olmayan vasküler mekanizmalarla oluşur. Daha sık görülen tiptir ve genellikle diyabet, hipertansiyon, uyku apnesi ve küçük optik disk yapısı ile ilişkilendirilir.

İON'un belirtileri arasında ani ve ağrısız görme kaybı, görme alanında karartılar ve renk algısında bozulma sayılabilir. Hastaların yaklaşık %40'ında merkezi görme keskinliğinde kısmi iyileşme görülse de, periferik görme kaybı genellikle kalıcıdır ve görme hiçbir zaman hastalık öncesi seviyesine tam olarak dönmez.

Araştırmanın Kapsamı ve Yöntemi

Toronto Üniversitesi'nden Dr. Edward Margolin ve ekibi tarafından yürütülen bu araştırma, FDA'nın Advers Olay Raporlama Sistemi (FAERS) verilerini kullanmıştır. Aralık 2017 ile Aralık 2024 arasında sisteme bildirilen toplam 30.668.520 rapor incelenmiş, bunlardan 31.774'ü semaglutid ile ilişkili bulunmuştur.

Araştırmacılar, semaglutid raporlarını aşağıdaki kategorilere ayırarak analiz etmiştir:

• Wegovy: Kilo verme endikasyonlu semaglutid (maksimum önerilen doz: 2,4 mg)
• Ozempic: Tip 2 diyabet endikasyonlu semaglutid (maksimum önerilen doz: 2,2 mg) (bu ilaç Türkiye'de Rybelsus adıyla da mevcuttur)
• Rybelsus: Oral semaglutid formülasyonu
• Genel semaglutid: Tüm formülasyonlar birleşik

Karşılaştırma grubu olarak tirzepatid (Mounjaro ve Zepbound), metformin ve insülin kullanılmıştır.

Çarpıcı Bulgular: Wegovy'nin İON Riski 5 Kat Daha Yüksek

Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu, Wegovy kullanıcılarında İON riskinin Ozempic kullanıcılarına kıyasla yaklaşık 5 kat daha yüksek olmasıdır. Düzeltilmiş odds oranı (aOR) 4,74 (95% güven aralığı: 2,54-8,77) olarak hesaplanmıştır.

Raporlama odds oranları (ROR) şu şekilde sıralanmıştır:

İlaç	Raporlama Odds Oranı (ROR)	İON Vaka Sayısı
Wegovy	74,9	28
Ozempic	18,8	40
Herhangi bir semaglutid	21,4	85
Tirzepatid (Mounjaro/Zepbound)	0,56	–
Metformin	1,35	–
İnsülin	1,61	–

Bu veriler, semaglutid ile İON arasında doza bağımlı bir ilişki olduğuna işaret etmektedir. Wegovy'nin maksimum dozu (2,4 mg), Ozempic'in maksimum dozundan (2,2 mg) daha yüksektir ve bu fark, risk artışını kısmen açıklayabilir.

Cinsiyet Farkı: Erkeklerde Risk 3 Kat Daha Yüksek

Araştırmanın bir diğer önemli bulgusu, erkeklerde İON riskinin kadınlara göre 3 kat daha yüksek olmasıdır (aOR 3,33; 95% güven aralığı: 1,89-5,88).

Cinsiyete göre raporlama odds oranları:

• Wegovy kullanan erkekler: ROR 116,37 (en yüksek sinyal)
• Ozempic kullanan kadınlar: ROR 26,86

Bu bulgular, özellikle erkek hastaların Wegovy kullanırken göz sağlığı açısından daha yakın takip edilmesi gerektiğini düşündürmektedir.

Tirzepatid Neden Daha Güvenli Görünüyor?

Araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından biri de, çift agonist olarak bilinen tirzepatid (GLP-1 ve GIP reseptörlerini birlikte uyaran) ile İON arasında herhangi bir anlamlı ilişki bulunmamasıdır.

Araştırmacılara göre bunun olası nedenleri şunlardır:

• GIP agonizmi'nin koruyucu etkisi: GIP reseptör aktivasyonu, GLP-1'in neden olduğu sıvı kayıplarını dengeleyebilir ve vasküler tonusu stabilize edebilir.
• Kademeli doz artışı: Tirzepatid'in geniş doz aralığı (5-15 mg) daha ılımlı GLP-1 stimülasyonu sağlar.
• Daha az hemodinamik dalgalanma: Gastrointestinal sıvı kaybı ve ortostatik hipotansiyonu sınırlayarak damar tonusunu ve otonomik stabiliteyi koruyabilir.
• Uyku apnesi üzerindeki olumlu etkiler: Yağ kaybı yoluyla oksijenlenmeyi iyileştirerek İON riskini dolaylı olarak azaltabilir.

Araştırmacılar, "Daha yüksek HbA1c ve kilo düşüşüne rağmen tirzepatid'de İON sinyali görülmemesi, NAİON riskinin salt metabolik değil, GLP-1'e özgü olabileceğini düşündürmektedir" sonucuna varmıştır.

Klinik Pratikte Ne Anlama Geliyor?

Araştırmaya dahil olmayan Mount Sinai Icahn Tıp Okulu'ndan Dr. Rudrani Banik, çalışmanın güçlü yanlarını vurgulamıştır: "Veritabanının geniş ölçeği ve semaglutid ile ilişkilendirilen çok sayıda İON vakası, bu analizin önceki raporlara kıyasla özel güçlü yönleridir."

Ancak Dr. Banik, bazı sınırlılıklara da dikkat çekmiştir:

• Farklı ilaçları kullanan hasta popülasyonları birbirinden farklı olabilir (diyabet kontrolü, eşlik eden hastalıklar vb.).
• Optik sinir anatomisi (küçük cup-disk oranı) İON riskini artırabilir.
• Gece hipotansiyonu önemli bir risk faktörüdür.
• Obezite doğrudan İON ile ilişkilendirilmemiş olsa da, uyku apnesi ile dolaylı bir bağlantı olabilir.

Dr. Banik, "Hastalarım bana bu konuyu soruyor. Bu ilişkiyi duymuşlar ve bu ilaçlardan birini kullanmayı düşünüyorlar, İON riskini bilmek istiyorlar. Kamuoyu farkında ve göz doktorlarının rehberlik sunmaya hazır olması gerekiyor" demiştir.

Göz Felcinden İyileşme Oranları

İON sonrası görme iyileşmesi değişkenlik göstermektedir:

• Hastaların yaklaşık %40'ında merkezi görme keskinliğinde bir miktar iyileşme görülür.
• Ancak periferik görme kaybı genellikle düzelmez.
• İyileşme gözlenen hastalarda bile görme, hastalık öncesi seviyesine hiçbir zaman tam olarak dönmez.
• Önceki çalışmalarda vakaların %15'inde ciddi görme kaybı, %5'inde ise tam körlük bildirilmiştir.

Düzenleyici Kurumların Tutumu

Şu anda FDA, semaglutid ürünlerinin etiketinde İON'u bir risk olarak listelememektedir. Ancak Avrupa İlaç Ajansı (EMA), non-arteritik anterior iskemik optik nöropatiyi (NAİON) GLP-1 reseptör agonistlerinin "çok nadir" bir yan etkisi olarak belirtmiştir.

Bu çalışmanın yayımlanmasıyla birlikte, semaglutid ürünlerinin güvenlik etiketlerinin güncellenmesi yönünde baskı artabilir.

Obezite Cerrahisi: Cerrahi Alternatifin Önemi

Bu araştırma, obezite tedavisinde cerrahi seçeneklerin önemini bir kez daha vurgulamaktadır. İlaç tedavisi bazı hastalar için uygun olsa da, ciddi yan etki riskleri göz ardı edilmemelidir.

Tüp mide ameliyatı, gastrik bypass ve duodenal switch gibi bariatrik cerrahi prosedürleri, uzun vadeli ve sürdürülebilir kilo kaybı sağlarken, ilaç kullanımına bağlı sistemik yan etki risklerini ortadan kaldırır.

Op. Dr. Murat Üstün, 21 yılı aşkın deneyimi ve 8.000'den fazla başarılı operasyonuyla, her hastanın bireysel durumuna en uygun tedavi yöntemini belirlemekte ve güvenli bir şekilde uygulamaktadır. Obezite tedavisi konusunda detaylı bilgi almak ve kişisel değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz.

Sonuç ve Öneriler

Bu kapsamlı araştırma, semaglutid kullanımı ile iskemik optik nöropati arasındaki ilişkiye dair formülasyona ve doza bağımlı ilk kanıtları sunmaktadır. Özellikle şu noktalar dikkat çekmektedir:

• Wegovy, Ozempic'e kıyasla yaklaşık 5 kat daha yüksek İON riski taşımaktadır.
• Erkek hastalar kadınlara göre 3 kat daha yüksek risk altındadır.
• Tirzepatid (Mounjaro/Zepbound) ile İON arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır.
• Prospektif ve randomize kontrollü çalışmalara acil ihtiyaç vardır.

Bu ilaçları kullanan veya kullanmayı düşünen hastaların, düzenli göz muayenesi yaptırması ve herhangi bir görme değişikliğinde derhal oftalmoloji uzmanına başvurması önerilmektedir.

Kaynak: Lakhani M, et al. "Ischemic optic neuropathy with semaglutide: Global observational analysis of sex- and formulation-specific risk." British Journal of Ophthalmology 2026; DOI: 10.1136/bjo-2025-328483.